Balık mı, yengeç mi?

Böyle bir durumla illa ki karşılaşmışsınızdır. Biri size bir şey anlatıyor; anlatması da çok zaman alıyor. Siz de sonuca varmasını bekliyorsunuz. İyi mi, kötü mü? Çünkü vereceğiniz tepki de ona göre olacak.

İşte böyle durumlarda tek bir soru yetiyor: “Balık mı, yengeç mi?” Negatifse balık, pozitifse yengeç.

Ama neden? Balığın negatiflikle ne alakası var?

Cevap Yorubalarda

Cevap, Nijerya’nın ikinci en büyük etnik grubu Yorubalarda. Yaklaşık 40 milyonluk bir nüfusa sahip bu topluluğun folkloruna göre balık, kim tutarsa tutsun elden kayar. Yengeç ise tuttuğunu bırakmaz.

Bu nedenle olay istediğiniz gibi gitmiyorsa balık; olacak gibiyse yengeç.

Balığa haksızlık mı bu?

Balık güzel bir yemek; ama negatif çağrışım sadece Yorubalara özgü değil. Türkçede de “balık baştan kokar” denir. Dersine çalışmayan öğrenci için “balık gözü gibi sıfır alır” deriz.

Bu bir tesadüf olmayabilir.

Coğrafya olarak ne kadar uzak olsak da bakış açılarımız sandığımızdan daha yakın.

Çünkü insan tam olarak böyle bir varlık: Hayvanlardan, bitkilerden, doğadan sürekli ders çıkarır. Hayatındaki iyiyi ve kötüyü, çevresinde gördükleriyle anlatır. Ve bunu neredeyse her kültür yapar.

Peki sizin kültürünüzde pozitifliği ya da negatifliği temsil eden ne var?